Van Xả Đáy Lò Hơi: Chức Năng, Phân Biệt Và 7 Tiêu Chí Chọn

Van xả đáy lò hơi là van chuyên dụng lắp ở điểm thấp nhất của lò, dùng để xả nhanh cặn bùn lắng dưới đáy ra ngoài rồi đóng kín trở lại. Thiết bị này khác van xả liên tục dùng để kiểm soát TDS, cũng không thay thế được van an toàn hay bẫy hơi. Bài viết giúp bạn hiểu đúng công dụng, cấu tạo của van và chuẩn bị 7 thông tin cần thiết trước khi chọn hoặc thay van.

Giới Thiệu Về Van Xả Đáy Lò Hơi

Van xả đáy lò hơi (tiếng Anh: boiler bottom blowdown valve), còn gọi là van xả cặn lò hơi, là van gắn trên đường ống xả nối với điểm thấp nhất của lò. Van mở nhanh để dòng nước có áp cuốn cặn lắng ra ngoài, sau đó đóng kín để lò tiếp tục vận hành. Vai trò của van thể hiện rõ nhất qua vị trí lắp đặt và loại cặn mà van cần xử lý.

Vị Trí Của Van Trong Hệ Thống Xả Đáy

Van xả đáy lò hơi nằm trên đường ống xả đi ra từ đáy thân lò hoặc bao nước dưới, tùy kết cấu của từng dòng như lò hơi tầng sôi hay lò hơi ghi xích. Nước lẫn cặn đi qua van rồi theo đường ống tới bình xả đáy hoặc hố xả. Tại đây áp suất giảm đột ngột nên một phần nước hóa hơi.

Với nhà máy nhiều lò dùng chung bình xả, mỗi đường xả thường cần thêm van một chiều và van chặn. Bố trí này ngăn hơi nóng từ lò đang chạy dội ngược sang lò đang dừng bảo dưỡng.

Công Dụng Của Van Xả Đáy Lò Hơi

Nhờ nằm ở điểm thấp nhất, van đảm nhận công dụng chính là loại bỏ cặn bùn lắng ở đáy lò. Cặn hình thành khi chất rắn lơ lửng trong nước lò lắng xuống lúc dòng nước ngừng khuấy trộn. Lớp cặn không được loại bỏ sẽ cản trở truyền nhiệt từ ống lửa, khiến ống quá nhiệt rồi hư hỏng.

Nguyên tắc chung là xả đáy bằng những lần mở van nhanh, ngắn thay vì mở lâu một lần. Dòng chảy mạnh trong thời gian ngắn cuốn cặn hiệu quả hơn, còn mở van lâu chủ yếu làm hao nước và nhiệt. Tần suất và thời gian xả cho từng lò cần theo hướng dẫn của nhà sản xuất lò và đơn vị xử lý nước.

Phân Biệt Xả Đáy Và Xả Liên Tục Trong Lò Hơi

Bên cạnh xả đáy, lò hơi còn có hình thức xả liên tục. Hai hình thức này cùng đưa nước lò ra ngoài nhưng giải quyết hai vấn đề khác nhau, nên nhầm lẫn giữa chúng dễ dẫn đến chọn sai van xả đáy lò hơi.

TDS (Total Dissolved Solids) là tổng lượng chất rắn hòa tan trong nước lò. Khi nước bốc hơi, các chất này ở lại nên TDS tăng dần. Xả liên tục lấy nước gần mặt nước lò để giữ TDS trong giới hạn, còn xả đáy lấy nước ở điểm thấp nhất để đưa cặn lắng ra ngoài.

Tiêu chí	Xả đáy	Xả liên tục (xả TDS, xả bề mặt)
Vị trí lấy nước	Điểm thấp nhất của lò	Gần mặt nước trong lò
Mục đích chính	Loại bỏ cặn bùn đã lắng	Giữ TDS trong giới hạn cho phép
Cách vận hành	Gián đoạn, mở nhanh trong thời gian ngắn	Liên tục hoặc theo bộ điều khiển TDS
Thiết bị điển hình	Van xả đáy chuyên dụng	Van xả TDS, van điều khiển

 

Một lò hơi thường cần cả hai hình thức xả. Thay van xả đáy lò hơi mới không giải quyết được tình trạng TDS cao, ngược lại van xả TDS cũng không lấy được bùn lắng ở đáy lò.

Phân Biệt Van Xả Đáy Với Van An Toàn, Van Xả Khí Và Bẫy Hơi

Không chỉ nhầm giữa hai hình thức xả, người mua cũng hay nhầm van xả đáy với các thiết bị xả khác trên hệ thống hơi. Bốn thiết bị dưới đây đều làm nhiệm vụ xả nhưng khác nhau về chức năng, vị trí và cách kích hoạt.

Thiết bị	Chức năng	Vị trí điển hình	Cách kích hoạt
Van xả đáy lò hơi	Xả cặn lắng ở đáy lò	Điểm thấp nhất của lò	Người vận hành hoặc bộ hẹn giờ
Van an toàn	Xả áp khi áp suất vượt ngưỡng cài đặt	Khoang hơi của lò	Tự động theo áp cài đặt
Van xả khí	Xả khí tích tụ trong đường ống	Điểm cao của hệ thống	Tự động hoặc bằng tay tùy loại
Bẫy hơi	Xả nước ngưng, giữ hơi lại	Đường ống hơi, thiết bị dùng hơi	Tự động

 

Cấu Tạo Và Nguyên Lý Hoạt Động Của Van Xả Đáy Lò Hơi

Chức năng xả cặn dưới áp suất quyết định cấu tạo của van xả đáy lò hơi. Van phải mở nhanh, chịu dòng nước nóng lẫn cặn mài mòn rồi đóng kín trở lại. Điều kiện này khắc nghiệt hơn nhiều so với van đóng mở thông thường, nên van được thiết kế riêng cho ứng dụng xả đáy.

Đặc Điểm Của Van Xả Đáy Chuyên Dụng

Các dòng van xả đáy chuyên dụng thường có những đặc điểm sau:

• Mở nhanh: tạo dòng chảy mạnh đủ cuốn cặn khỏi đáy lò trong vài giây.
• Đóng kín sau khi xả: hạn chế rò rỉ nước và hơi qua đế van khi van ở vị trí đóng.
• Lò xo tự đóng: một số dòng van tự động tự đóng bằng lò xo khi mất khí nén hoặc mất điện.
• Báo trạng thái: một số model có thể gắn công tắc báo khi van chưa đóng hết.
• Giới hạn ứng dụng rõ ràng: mỗi model chỉ dùng trong dải áp suất, nhiệt độ nhà sản xuất công bố.

Vì vậy không nên mặc định mọi van bi, van cầu hay van cổng đều làm được nhiệm vụ của van xả đáy lò hơi khi chưa có tài liệu nhà sản xuất xác nhận.

Van Xả Đáy Vận Hành Bằng Tay Và Tự Động

Bên cạnh kết cấu, cách mở van cũng là điểm khác biệt lớn giữa các dòng van xả đáy. Van vận hành bằng tay dùng tay gạt hoặc chìa khóa để mở. Ở loại dùng chìa khóa, chìa thường chỉ rút ra được khi van đã đóng. Cơ chế này tránh việc van bị bỏ quên ở trạng thái mở.

Van xả đáy lò hơi tự động thường gồm thân van, bộ truyền động khí nén và bộ hẹn giờ. Bộ hẹn giờ mở van vào thời điểm cài sẵn rồi giữ mở trong số giây đã đặt. Một số dòng sử dụng van bi chuyên dụng kết hợp bộ truyền động khí nén, mỗi model có giới hạn áp suất riêng cần đối chiếu với áp suất lò.

Các Loại Van Xả Đáy Lò Hơi Phổ Biến

Từ những khác biệt về kết cấu và cách vận hành nêu trên, có thể chia van xả đáy lò hơi thành các nhóm sau. Nhiều tài liệu chỉ phân loại theo vật liệu như gang, thép, inox. Cách chia này dễ hiểu nhưng chưa đủ để chọn van, nên cần xét thêm hai tiêu chí khác.

• Theo cơ cấu vận hành: van tay gạt, van mở bằng chìa khóa và van truyền động khí nén kèm bộ hẹn giờ.
• Theo kết cấu: van chuyên dụng thiết kế riêng cho xả đáy và van bi chuyên dụng có bộ truyền động.
• Theo vật liệu thân: gang, thép hoặc inox, mỗi vật liệu có giới hạn nhiệt độ, áp suất khác nhau theo từng model.

Cách Chọn Van Xả Đáy Lò Hơi Theo 7 Tiêu Chí

Nắm được các nhóm van mới là bước đầu. Để chọn đúng van xả đáy lò hơi cho một lò cụ thể, cần bắt đầu từ hồ sơ lò thay vì ảnh sản phẩm. Bảy thông tin dưới đây giúp kỹ thuật, bảo trì và mua hàng trao đổi thống nhất với nhà cung cấp.

Bảng 7 Thông Tin Cần Xác Định Trước Khi Chọn Van

Bảng dưới đây có thể dùng làm phiếu kiểm tra trước khi yêu cầu báo giá.

Thông tin cần xác định	Vì sao cần	Tài liệu hoặc dữ liệu cần kiểm tra
1. Áp suất làm việc của lò	Van phải chịu được áp ở nhiệt độ làm việc	Lý lịch lò, hồ sơ kiểm định
2. Nhiệt độ môi chất	Áp cho phép của van giảm khi nhiệt tăng	Bảng áp suất, nhiệt độ của van
3. Cỡ cổng xả (DN)	Khớp đầu nối, đủ lưu lượng cuốn cặn	Bản vẽ lò, đo mặt bích
4. Tiêu chuẩn mặt bích	Lắp lẫn với đường ống hiện có	Kích thước bích van cũ
5. Vật liệu thân, đĩa, đế van	Chịu nhiệt, chịu mài mòn do cặn	Datasheet van
6. Cơ cấu vận hành	Cách mở van, khả năng tự đóng	Datasheet, yêu cầu an toàn nhà máy
7. Bố trí hệ thống xả	Số van trên đường xả, số lò dùng chung bình xả	Hồ sơ thiết kế, kiểm định

 

Có Nên Chọn Van Xả Đáy Chỉ Theo DN Và PN?

Trong 7 thông tin trên, DN và PN là hai thông số người mua hay dựa vào nhất, nhưng chỉ dựa vào chúng thì chưa đủ. DN (đường kính danh nghĩa) là cỡ quy ước của van và ống, không phải đường kính đo được. PN là cấp áp suất danh nghĩa. Áp suất cho phép của van xả đáy lò hơi thường giảm khi nhiệt độ tăng, mức giảm khác nhau theo vật liệu và thiết kế từng model.

Vì vậy một van có cấp PN cao chưa chắc phù hợp nếu nhiệt độ làm việc của lò vượt giới hạn nhà sản xuất công bố. Cần đọc bảng áp suất, nhiệt độ trong datasheet của đúng model trước khi chọn.

Thông Tin Cần Chuẩn Bị Khi Hỏi Mua Hoặc Thay Van

Khi đã nắm các tiêu chí trên, bước tiếp theo là tập hợp thông tin thực tế để gửi nhà cung cấp. Khi cần thay van xả đáy lò hơi, bạn nên chuẩn bị sẵn:

• Ảnh nhãn và tên model của van đang dùng, nếu còn đọc được.
• Kích thước mặt bích và chiều dài lắp đặt của van cũ.
• Loại lò, công suất và áp suất làm việc theo hồ sơ lò.
• Cách vận hành mong muốn: bằng tay, bằng chìa khóa hay tự động.

Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Van Xả Đáy Lò Hơi

Những thông tin vừa chuẩn bị cũng là cơ sở để nhà cung cấp đưa ra báo giá. Giá van xả đáy lò hơi thay đổi theo model và thời điểm nên khó có bảng giá chung. Các yếu tố chính tạo nên mức giá gồm:

• Kích thước van và cấp áp suất, nhiệt độ.
• Vật liệu thân, đĩa và đế van.
• Cơ cấu vận hành: bằng tay, chìa khóa hay truyền động khí nén.
• Phụ kiện đi kèm như bộ hẹn giờ, van điện từ, công tắc báo trạng thái.
• Hãng sản xuất, xuất xứ và phạm vi cung cấp: van lẻ hay trọn gói gồm lắp đặt, chạy thử.

Khi Nào Cần Kiểm Tra Hoặc Thay Van Xả Đáy Lò Hơi?

Sau khi lắp đặt, van xả đáy cần được theo dõi trong suốt quá trình vận hành. Đế van và cơ cấu đóng mở xuống cấp dần do nhiệt, áp suất và cặn mài mòn, nên cần kiểm tra van xả đáy lò hơi khi thấy các dấu hiệu sau:

• Van không đóng kín: vẫn có nước hoặc hơi đi qua khi van đã ở vị trí đóng.
• Đường ống sau van vẫn nóng trong thời gian dài sau lần xả gần nhất.
• Van đóng mở nặng, kẹt hoặc không về hết hành trình.
• Công tắc báo trạng thái (nếu có) cho thấy van chưa đóng hết.

Việc kiểm tra, tháo lắp van phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất và do người có chuyên môn thực hiện khi hệ thống đã được cô lập an toàn. Betech có hạng mục kiểm tra, vệ sinh van xả đáy trong dịch vụ bảo trì lò hơi, giúp phát hiện sớm van xuống cấp trước khi ảnh hưởng đến vận hành.

Lưu Ý Về Vận Hành Xả Đáy Và Quy Định An Toàn

Chọn đúng van và bảo trì định kỳ mới là một phần. Hiệu quả xả đáy còn phụ thuộc cách vận hành và việc tuân thủ quy định an toàn tại Việt Nam.

Không Có Lịch Xả Đáy Chung Cho Mọi Lò Hơi

Tần suất và thời gian xả đáy phụ thuộc chất lượng nước cấp, loại lò, chế độ xử lý nước và hướng dẫn của nhà sản xuất lò. Kỹ sư vận hành cần điều chỉnh lịch xả theo thực tế từng lò.

Tuân Thủ Quy Định An Toàn Lò Hơi Tại Việt Nam

Bên cạnh hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất, lò hơi còn phải tuân thủ quy định về an toàn lao động. Tại Việt Nam, nồi hơi thuộc nhóm thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, phải được kiểm định trước khi đưa vào sử dụng và kiểm định định kỳ. Các yêu cầu kỹ thuật liên quan được nêu trong QCVN 01:2008/BLĐTBXH và TCVN 7704:2007. Bố trí van trên đường xả đáy cần thống nhất với hồ sơ thiết kế và kiểm định của lò.

Kết Luận

Van xả đáy lò hơi là thiết bị cần thiết để loại bỏ cặn lắng ở đáy lò, còn việc kiểm soát TDS cần thêm hệ thống xả liên tục. Với nhà máy nhiều lò hoặc cần xả đều đặn, van tự động có bộ hẹn giờ giúp giảm phụ thuộc vào thao tác của người vận hành. Để nhận tư vấn và báo giá van xả đáy lò hơi theo thông số lò và điều kiện vận hành thực tế, liên hệ Betech:

• Hotline / Zalo: 0944 562 668 (Mr. Phúc)
• Email: phucnt.betech@gmail.com
• Nhà máy miền Nam: 109 Đặng Công Bỉnh, xã Xuân Thới Sơn, huyện Hóc Môn, TP.HCM
• Nhà máy miền Bắc: Thôn Đinh, xã Tri Phương, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh